Blog Marcel Vernooij (in Dutch): Efficiënte voedselketens: for people, planet & profit.

Blog door Marcel Vernooij naar aanleiding van zijn introductie tijdens de Postharvest Network bijeenkomst van 28 januari 2015 in Den Haag.

Het Postharvest Network richt zich met een heldere visie en missie op een cruciale uitdaging: het terugdringen van voedselverliezen in de keten, en wel daar waar verliezen het grootst zijn: in ontwikkelingslanden en opkomende markten. Dat doet het netwerk omdat deze uitdaging moet worden opgepakt, omdat dat ook kan en omdat we er als Nederlanders goed in zijn.

Het terugdringen van voedselverliezen is zeer actueel. Het is onderdeel van een inzet gericht op duurzame ontwikkeling niet alleen binnen traditionele ‘kokers’, maar vooral ook in dwarsverbanden er tussen. Het werken aan voedselketens vereist opereren op het snijvlak van de sectoren landbouw, handel en logistiek. Er is actie nodig in afzonderlijke schakels, maar vooral ook integraal door de waardeketen heen. Het vraagt om business-to-business afspraken, en om samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen, civil society en overheden.
Waar staat efficiency in agroketens zoals het Postharvest Network dat oppakt in het Nederlandse beleid? Ook hier is het verbindend tussen verschillende beleidsthema’s: voedselzekerheid, duurzame economische ontwikkeling en versterkte internationale inzet van Nederlandse bedrijven. Ik zal voor elk van deze thema’s dat kort toelichten.

Onlosmakelijk verbonden met VOEDSELZEKERHEID

Voor het uitbannen van honger in de wereld zal er meer en gezond voedsel moeten worden verbouwd. Burgers zullen ook beter toegang moeten krijgen tot het voedsel dat boeren verbouwen. Het verminderen van voedselverspilling ondersteunt beide ambities. Het is wereldwijd aangenomen als een van de doelen voor duurzame ontwikkeling tijdens de Algemene Vergadering van de VN in september 2015:

“By 2030, halve per capita global food waste at the retail and consumer levels and reduce food losses along production and supply chains, including post harvest losses.” (Global Goal 12.3)

In Europa gaat het meeste voedsel verloren aan het einde van de keten. In landen zoals Nederland zal er dus fors minder voedsel verspild moeten worden, dagelijks door bedrijven én door u en mij. In ontwikkelingslanden liggen de verliezen vooral aan het begin van de keten. Zo halen boeren soms hun groenten niet eens van het veld omdat er geen markt voor is. Handelaren zien bijvoorbeeld hun tomaten wegrotten in de brandende zon tijdens eindeloze grenscontroles. Het ontbreekt ook aan goede, gekoelde warenhuizen. In een land als Nigeria gaat zo ruim de helft van de productie aan tomaten verloren. Dat terwijl de behoefte aan voedsel de komende jaren zal toenemen, door de groeiende bevolking en welvaartsgroei.

Wat is de relatie met DUURZAME ECONOMISCHE ONTWIKKELING?

Het voorbeeld van tomaten in Nigeria geeft aan dat je slecht werkende voedselketens niet los kunt zien van slechte economische omstandigheden en een matig investerings­klimaat. Er valt enorme winst te boeken door producenten via goedlopende waardeketens te verbinden aan de consumptieve vraag. Logistiek is cruciaal voor de toevoer van voldoende voedsel naar de snelgroeiende steden in ontwikkelingslanden en als motor van internationale handel. Investeren in het faciliteren van handel betaalt zich prima uit: 1 Euro voor handelsfacilitatie, kan leiden tot acht 8 Euro extra handelswaarde.

Wat zijn de kansen voor het NEDERLANDSE BEDRIJFSLEVEN?

Nederland is van wereldformaat in logistiek. Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen in de topsectoren agrifood, tuinbouw en uitgangsmaterialen, logistiek en water beschikken over excellente kennis en technologie. Daarmee kunnen we als Nederland bijdragen aan oplossingen voor ontwikkelingsuitdagingen. In geval van het Postharvest Network gaat het om het borgen van voedselzekerheid, het scheppen van werkgelegenheid en het verminderen van impact op het milieu. En dat op basis van business modellen.
Het netwerk heeft de afgelopen periode een mooie impuls gegeven aan het toegankelijk maken en bij elkaar brengen van Nederlandse expertise voor een groeiend aantal partners in ontwikkelingslanden, die grote interesse hebben in wat Nederland te bieden heeft.

Het netwerk werkt ook samen met de Wereldbank. De Wereldbank heeft in 2013 met steun van Nederland een fonds opgezet om logistieke knelpunten in ontwikkelings­landen te reduceren. Een van de projecten vindt plaats in Marokko en wordt mede-uitgevoerd door de TU Eindhoven. Het project heeft de logistieke knelpunten en services in Casablanca inzichtelijk gemaakt. Het uiteindelijke resultaat is een toolkit om de logistiek in soortgelijke stedelijke gebieden te kunnen analyseren, zodat de gemeenten in snelgroeiende steden hun urbane logistiek beter kunnen structureren.

UITDAGINGEN

Het werken aan efficiëntere agro-ketens vraagt dus om: het combineren van doelen, het slaan van bruggen tussen economische sectoren, en samenwerking tussen diverse maatschappelijke partijen. Met het Postharvest Network en zijn partners deel ik de overtuiging dat zo’n integrale aanpak werkt. Maar de problemen zijn complex en taai. We hebben vaak de neiging in onze vertrouwde ‘kokers’ te blijven en te kiezen voor rechtlijnige ‘single-issues’.

Ik wil drie uitdagingen noemen die essentieel zijn voor het realiseren van efficiënte agroketens en het terugdringen van voedselverliezen. Uitdagingen ook voor het Postharvest Network.

Ten eerste: laat zien dat een integrale aanpak werkt. Er zijn tal van prachtige resultaten geboekt, in Nederland en met Nederlandse betrokkenheid wereldwijd. Het blijven boeken van resultaten en daar helder over communiceren zijn dé inspiratiebron voor verandering. Tijd dus om nog meer te laten zien in ontwikkelingslanden en in Nederland: “Business for development works!”

We zullen tegelijk nog meer moeten investeren in nieuwe vormen van samenwerking. Dat kan niet vrijblijvend, maar vraagt om het opbouwen van vertrouwen en het op tafel leggen van commitment. Met transparantie als partners onderling en naar de buitenwereld. Het voortouw ligt bij bedrijven, kennis­instellingen en civil society. Overheden zullen waar nodig moeten faciliteren – en dat doen we als Nederlandse overheid zeer actief – zonder op de stoel van ondernemers te gaan zitten.

Als derde mijn pleidooi om goed te blijven luisteren naar partners in het zuiden: hun inzichten, hun wereld, wat partners motiveert en wat hun commitment is. Het is voor hen geen gegeven om uit te gaan van integrale waardeketens tussen producent en consument, zoals wij dat gewoon zijn. Ook de ruimte voor samenwerking tussen schakels in de keten is nogal eens beperkt in ontwikkelingslanden. Eigen belangen zijn groot en worden verdedigd ten koste van veranderingen.

Veel te doen, maar we zijn goed op weg. Laten we samen als bedrijven, civil society, kennisinstellingen en overheid deze uitdagingen oppakken en internationaal verder gaan met slimme agrologistiek en efficiënte voedselketens: for people, planet & profit.

Marcel Vernooij
Directie Duurzame Economische Ontwikkeling, Ministerie van Buitenlandse Zaken
e-mail: marcel.vernooij@minbuza.nl – twitter: @marcel_vernooij